Kırılganlık Tuzağı: IMF 2026 Raporu Türkiye İçin Ne Söylüyor?

IMF’in 2026 tarihli “Macroeconomic Challenges of Fragility” raporu kırılganlığı yalnızca savaş ve düşük gelirle sınırlı görmüyor. Zayıf kurumlar, düşük vergi kapasitesi, yüksek enflasyon ve şoklara dayanıksız ekonomi… Bu çerçevede Türkiye nerede duruyor? Bu analiz, kırılganlık tuzağını Türkiye perspektifinden ele alıyor.

IMF’in Kırılganlık Tanımı: Savaş Değil, Devlet Kapasitesi Meselesi

Rapora göre kırılganlık sadece çatışma değil.

Şu unsurlar bir araya geldiğinde ekonomi kırılganlaşıyor:

• Zayıf kamu kapasitesi
• Güven erozyonu
• Düşük vergi tabanı
• Yetersiz kamu hizmeti
• Şoklara karşı düşük tampon

IMF 38 ülkeyi “Fragile and Conflict-Affected States (FCS)” olarak sınıflandırıyor.

Ama raporun önemli vurgusu şu:

Kırılganlık bir kategori değil, bir spektrum.

Yani FCS listesinde olmayan ülkeler de kırılganlık belirtileri gösterebilir.

Türkiye tam burada duruyor.

Uzun Vadeli Büyüme: Kurum Kalitesi ile Doğrudan İlişki

Raporun en net bulgusu:

• Kurumsal zayıflık → Daha düşük uzun vadeli büyüme
• Zayıf yönetişim → Daha düşük vergi geliri
• Zayıf mali kapasite → Daha az kamu hizmeti
• Zayıf finansal sektör → Düşük özel sektör yatırımı

FCS ülkelerinde büyüme kalıcı olarak daha düşük seyrediyor.

Türkiye FCS değil. Ama son 10 yılda:

• Kişi başı gelir artışı yavaşladı
• Enflasyon kalıcılaştı
• Kur şokları sıklaştı
• Vergi yapısı dolaylı vergilere kaydı

Bu tablo, IMF’in tarif ettiği kırılganlık dinamikleriyle örtüşüyor.

Şoklara Karşı Dayanıklılık: Asıl Kritik Alan

IMF’in en çarpıcı tespiti şu:

Zayıf yönetişime sahip ülkeler dış şoklardan daha uzun ve daha sert etkileniyor.

Sebep:

• Düşük mali tampon
• Düşük rezerv
• Karşı döngüsel politika alanının olmaması

Türkiye son 5 yılda:

• Pandemi
• Küresel enflasyon
• Rusya-Ukrayna savaşı
• Enerji fiyat şoku

gibi dış şoklardan ciddi biçimde etkilendi.

Sorun şok değil.

Sorun, şok absorbe kapasitesi.

IMF’in “fragility trap” dediği şey tam olarak bu:

Zayıf kapasite → Şok → Daha fazla zayıflama → Daha az kapasite.

Kamu Maliyesi ve Sosyal Sözleşme

Raporda kırılganlığın merkezinde “bozulmuş sosyal sözleşme” olduğu vurgulanıyor.

Devlet:

• Hizmet sunamaz
• Adil vergi toplayamaz
• Güven tesis edemez

Bu durumda ekonomi sadece finansal değil, sosyolojik olarak da kırılganlaşıyor.

Türkiye’de:

• Dolaylı vergilerin payı yüksek
• Kamu harcamaları baskı altında
• Enflasyon gelir dağılımını bozuyor

Bu yapı uzun vadede büyümeden çok istikrarı tehdit eder.

IMF’in Politika Çerçevesi: Türkiye İçin Ne Anlamlı?

Rapor üç temel devlet fonksiyonuna odaklanıyor:

1. Makro istikrar
2. Kamu hizmet sunumu
3. Piyasa temelli kaynak tahsisi

Türkiye için çıkarım net:

• Para politikası güvenilirliği
• Mali tamponların güçlendirilmesi
• Vergi tabanının genişletilmesi
• Kurumsal şeffaflık
• Finansal derinleşme

Bunlar “IMF reçetesi” değil.

Bunlar kırılganlık azaltma araçları.

Türkiye FCS mi? Hayır.

Ama Risk Alanında mı? Evet.

Türkiye:

• Orta gelirli
• Çatışma ülkesi değil
• Kurumsal altyapıya sahip

Ancak:

• Yüksek enflasyon
• Rezerv hassasiyeti
• Dış finansman bağımlılığı
• Gelir dağılımı bozulması

IMF’in tarif ettiği kırılganlık spektrumunda “orta riskli şok hassas ekonomiler” kategorisine yakın.

Asıl Soru

IMF raporunun alt mesajı şu:

Kırılganlıktan çıkış, teknik değil kurumsal bir mesele.

Türkiye için mesele büyüme değil.

Mesele büyümenin dayanıklılığı.

IMF 2026 raporu Türkiye’yi doğrudan hedef almıyor.

Ama ortaya koyduğu çerçeve Türkiye için güçlü bir ayna.

Kırılganlık:

• Savaşla başlamaz.
• Kur şokuyla bitmez.
• Güven ve kapasite eksikliğiyle derinleşir.

Ekonomik istikrar, mali disiplin ve kurumsal güç sadece teknik hedefler değil.

Bunlar uzun vadeli sosyal sözleşmenin temeli.

Ve sosyal sözleşme zayıfladığında, ekonomi de zayıflar.

Türkiye’nin önündeki asıl soru şu:

Şokları yönetebilen bir ekonomi mi olacağız,

yoksa şoklarla yön değiştirilen bir ekonomi mi?

Bu fark, büyüme oranından daha önemli.